Mahmood khan Youskine
“Alle eenzijdigheid wreekt zich uiteindelijk. In de Indiase traditie zeggen wij: alles wat absoluut wordt, dat breekt.”
Ida Overdijk over Mahmood
“We leven in tijden van versnelling. Er moet van alles en er is weinig rust. Leren stilte te beoefenen vind ik daarom een wijs advies van Mahmood khan Youskine. ‘Ga de weg naar binnen en laat het hart spreken.’ Fitness voor de geest, zo wil ik ook wel oud worden.”
Soefisme in het Westen
De man die het soefisme in het Westen bekend maakte, Hazrat Inayat Khan, kwam met twee broers en een neef uit India naar New York. Zij reisden later door naar Europa. Mijn vader was een van de broers, Hazrat Inayat Khan was dus mijn oom. Ik heb hem nooit persoonlijk gekend; hij overleed in 1927.
Na de dood van Hazrat Inayat Khan werden mijn vader en oom de stuwende krachten achter de soefibeweging in Europa. Ze waren totaal anders dan Inayat Khan, maar hun energie sloot toch naadloos op die van hem aan. Mijn vader was een stuk jonger, maar er was een enorme gezamenlijkheid met zijn broer.
Ik was aan hen beiden enorm gehecht. In mijn huidige woonkamer ontvingen zij mensen en mediteerden ze vijf uur per dag met z’n tweeën. De energie die daarvan uitging, kon je tot op andere plekken in huis ervaren.
Wijs worden door de bespiegeling
Alles wat te maken had met mijn spirituele ontwikkeling hadden we letterlijk in huis. Het kwam niet in me op om daarbij weg te gaan of een ander spiritueel pad te onderzoeken. Sterker nog: toen ik in Leiden studeerde, vond ik de colleges vaak een stuk minder inspirerend dan wat ik thuis hoorde. Ik wilde daarom veel thuis zijn, bij mijn vader en oom en hun gesprekken horen.
Wijs worden we door de bespiegeling. Door bij elkaar en onszelf te rade te gaan. Door gefocust te zijn op iets dat voorbijgaat aan de dagelijkse praktijk. De wisselwerking tussen mensen is daarbij essentieel.
Respect voor ouderen is in India erg belangrijk. Dat respect is in Nederland minder groot en dat vind ik een gemis voor jonge generaties. Ouderen hebben levenservaring. Kijk niet op ouderen neer alsof ze niet van waarde zijn omdat ze geen betaald werk doen. Mensen die niet meer hoeven te werken om hun bestaan te verzekeren, zijn nodig voor de maatschappij. Ieder mens kan een uitstraling hebben naar zijn of haar omgeving. Tevreden zijn met je leven is al een bijdrage aan de maatschappij. Er heerst nu een enorme mate van ontevredenheid. Mensen met de geringste inkomsten en opleiding zijn vaak het aardigst. Zij zijn zonder pretenties. Ik heb zelden zoveel spontane, belangeloze vriendelijkheid ontvangen als van deze mensen.
Dwang van het huidige leven
Vroeger, in mijn jeugd, waren de mensen niet anders dan nu, maar er heerste een totaal andere atmosfeer. Niemand kende toen het woord stress. De bijna koortsachtige activiteit van het huidige leven, de dwang, die was er niet. Ik heb medelijden met de jongere generaties die steeds maar moeten presteren.
Ik heb een tijd op een ministerie gewerkt. Veel oud-collega’s stierven kort na hun pensionering. Zij hadden drukke banen gehad. Na hun pensioen lukte het niet om een nieuwe richting aan hun leven te geven. Als je geen focus hebt op iets anders dan op uiterlijke activiteiten, als er geen innerlijk element tegenover staat, dan wordt het moeilijk, zeker voor oudere mensen.
Indiase traditie
Alle eenzijdigheid wreekt zich uiteindelijk. In de Indiase traditie zeggen wij: alles wat absoluut wordt, dat breekt. Het is belangrijk evenwicht te houden tussen tegengestelde principes. Dat de mens bijdraagt aan zijn bestaansmogelijkheid door te werken is één ding. Maar de mens heeft ook een geest, een kwaliteit. Om die te ontwikkelen is een andere vorming nodig dan die nu op scholen geboden wordt.
Mijn vader overleed plotseling toen ik 20 was, mijn oom tien jaar later. Dat was een vreselijk zwarte en ook bepalende tijd voor me. Ik ben er uitgekomen door het leven zo natuurlijk mogelijk te laten verlopen, zijn gang te laten gaan. Door niet te veel mijn best te doen. Mijn zuster en moeder waren ook ontzettend getroffen door het verlies van mijn vader. Maar zij beseften heel goed dat je niet moet zoeken naar oplossingen of verklaringen voor dit soort dingen en zij schiepen zodoende een atmosfeer die een zekere ontspanning had. Die deed mij goed. Ook kwam ik in contact met Chinese-Indonesiërs, die daadkrachtig waren en over een bepaald soort verfijning beschikten. Ik voelde me thuis in hun levenssfeer. Het contact met hen droeg enorm bij aan mijn herstel.
De dichter Leopold heeft een gedicht van Omar Khayyam prachtig vertaald: “Hoezeer het lot ook moge slaan, laat het begaan. Wie kan een golf op het strand naar de zee terugrollen? De poging zelf doet weer een nieuwe golf ontstaan.” Door weerstand te bieden, kom je uiteindelijk in een conflict terecht.
Loslaten, en aanvaarden
Dat loslaten, en aanvaarden hoe het leven op je pad komt, heb ik met één van die Chinees-Indonesische vrienden meegemaakt. Hij kwam op bezoek en we maakten een wandeling door het Haagse Bos. Hij had een prachtig zilveren sieraad op zijn revers. Op een gegeven moment was het zomaar weg. Wij liepen terug om het te zoeken, maar konden het niet vinden. Hij kon dat meteen loslaten, het zilveren sieraad vergeten en onze tocht vervolgen. Die voorname houding van hem heb ik erg bewonderd.
Of ik wel eens ergens spijt van heb? Wat misgelopen is in het leven behoort tot het ego-besef, dat is niet de werkelijkheid van je innerlijke wezen. De geest heeft de kracht om over die spijtige zaken heen te komen. De uiterlijke persoon is sterk, maar daarbovenuit gaat het leven van de diepte van het hart en de verbinding met het zielenleven. Als je je richt op dat deel van je hart dat een verbinding vormt met het zielenleven, kan dat je verheffen. Aan de andere kant: dat mensen spijt voelen, toont aan dat er iets in de mens is dat boven het dierlijke gedrag uit gaat.
Ik sta er niet zo bij stil dat ik ouder word. Natuurlijk heb ik wel eens wat fysiek ongemak. Ik word eerder moe bijvoorbeeld. Maar de koers van het leven is nu eenmaal zo dat een mens oud wordt. Ik ben opgeleid als historicus, dus geen groter genoegen dan terug te kijken. Je kunt dankbaar zijn als je dat ook op jezelf kunt toepassen.
Een zekere natuurlijkheid
Als ik op mijn leven terugkijk, zie ik de gang van het bestaan, met een zekere vanzelfsprekendheid, een zekere natuurlijkheid. Hazrat Inayat Khan had niet verwacht dat hij in het Westen het soefisme zou vertegenwoordigen. Het kwam gewoon op zijn pad. Hij wilde de klassieke Indiase muziek, waaronder de soefi-muziek, naar het Westen brengen, en daarover vertellen aan zijn publiek. Maar men bleek nu eenmaal meer in die soefi-leringen dan in de muziek geïnteresseerd.
Muziek is in het soefisme de hoogste schoonheidsbeleving, omdat die boven alle vormen uitgaat. Muziek bestaat uit louter klanken, louter toon. Mooie muziek geeft vreugde. Iedere keer dat je het opnieuw hoort, heeft het een inwerking. Het absorberen van die muzikale schoonheid, daar kun je in opgaan, en dan laat je jezelf los. In die zin ligt het luisteren naar mooie muziek dicht bij de mystiek. Het achter je laten van je begrensde persoonlijkheid gebeurt dan vanzelf.
WIJS! Foto’s Ilvy Njiokiktjien
Dit interview met Mahmood khan Youskine maakt deel uit van de fototentoonstelling WIJS! Fotografie Ilvy Njiokiktjien. Bijbels Museum laat in WIJS! ouderen zelf aan het woord en draagt, met de foto’s van Ilvy Njiokiktjien, bij aan een positief en veelzijdig beeld van oud zijn en oud worden.
