Cees Legemaate
“Mijn devies is: geef elkaar vrijheid en houd elkaar vast. Het is de moeite waard om te knokken voor je huwelijk. Ik zie vaak gebeuren dat jonge mensen een partner inruilen alsof het een auto is. Zo krijg je geen diepte in je relatie.”
Wil Alkemade over Cees
“Cees is een dierbaar, lief persoon die leeft vanuit een diep geloof, maar zonder dogma’s. Hij houdt de draad van de Bijbel vast, en vertaalt die naar nú. Cees is een vaardig bestuurder die precies aanvoelt wat er nodig is, vanuit een innerlijke wijsheid. Hij is flexibel, kan meebewegen met de tijd en kijkt om naar mensen.”
Ik zeg niet dat ik wijs ben
Ik zeg niet van mezelf dat ik wijs ben, maar ik kan wel een boek schrijven over alles wat ik heb meegemaakt. Jonge mensen kunnen daar misschien van leren. Mensen van mijn generatie kunnen zuinig leven als er crisis komt. Veel jonge mensen vinden dat ze recht hebben op het leven wat ze leven. Mensen in deze tijd zijn niet zo weerbaar. Daar zou ik meer aandacht voor willen van de politiek. Het opvoeden is erg vrij geworden, kinderen maken tegenwoordig uit wat er gegeten wordt. In mijn jeugd at je wat de pot schafte. Groentes die je niet lustte: daar moest je twee schepjes van eten en als je dat niet deed, kreeg je honger. Dan at je ze vanzelf.
Ik heb een supermarkt gehad, later een gespecialiseerde groentezaak en ben actief geweest in de politiek en de kerk. Ik heb vaak gebeden om wijsheid. Voor mijn huwelijk, voor de opvoeding van mijn kinderen, voor mijn beslissingen. Ik kon ‘s nachts wakker liggen van belangrijke beslissingen.
Elkaar ruimte geven
In een huwelijk moet je zelf aan de slag om elkaar ruimte te geven. Mijn vrouw Ineke hielp me in de begintijd in de winkel. Maar zij wilde terug naar haar oude vak, voor ons huwelijk ontwierp ze kleding. Ze ging naar Amsterdam bij een couturier werken. Dat was goed. Binnen ons huwelijk is ze haar eigen pad gegaan en heeft ze zich ontplooid. Ze had belangstelling voor hedendaagse kunst. Heeft dure bruidsjurken gemaakt van bijzondere stoffen voor dames uit Wassenaar en België. Ze naaide de bruidsjurken zelf.
Ik heb me nooit zo afgevraagd wat mijn omgeving ervan vond dat Ineke en ik ons eigen pad gingen in ons werk. Mijn devies is: geef elkaar vrijheid en houd elkaar vast. Het is de moeite waard om te knokken voor je huwelijk. Dat vind ik belangrijk. Ik zie vaak gebeuren dat jonge mensen een partner inruilen alsof het een auto is. Vaak gaat daarna ook een tweede huwelijk stuk, want dan komt er weer een ander langs. Zo krijg je geen diepte in je relatie. Het is in een huwelijk niet altijd rozengeur en maneschijn, maar het is een waardevolle vorm van samenzijn. Die wordt dikwijls niet zo gezien.
Het geloof is onmisbaar voor mij
Mijn huwelijk en mijn kinderen zijn het belangrijkste in mijn leven. En ook het geloof. Dat is de rode draad in mijn leven. Het geloof is onmisbaar voor mij. Het mooie van het geloof is dat je ondersteund wordt. Zeker bij het overlijden van mijn vrouw heb ik gevoeld dat Hij er echt is. Mijn vrouw was ziek en had een zeer sterk geloofsvertrouwen. Ze wist waar ze naartoe ging en was niet bang voor de dood. Er kwamen veel mensen langs om afscheid te nemen. Een half uur per bezoek, daarna kwam de volgende. Ineke gaf naailes aan moslimvrouwen. Ze had drie groepen in Rotterdam en een in Zierikzee. Ze was zeer geliefd bij al die vrouwen, die allemaal afscheid kwamen nemen.
Dat we zo blijmoedig afscheid hebben kunnen nemen is een cadeau waar ik dankbaar voor ben. En ondanks het gemis en verdriet kreeg ik de kracht om verder te gaan. Ik heb toen ook ervaren wat een gemis het moet zijn voor mensen die dat geloofsvertrouwen niet hebben. Ik hoop dat ik ook in vertrouwen mag sterven, al is dat niet iedereen gegeven. Daar ga ik me overigens geen zorgen over maken. De mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest.
Geen extra zorg van God
Christenen krijgen geen extra zorg van God. Iedereen wordt door God met dezelfde maat gemeten. Ineke en ik kregen vier kinderen, elf kleinkinderen en inmiddels is er een achterkleinkind. Ons achterkleinkind moet twee keer per week naar Utrecht voor chemotherapie. Dan ben ik dankbaar dat Nederland zulke goede medische zorg heeft, en dat de ouders bij hun kind in het ziekenhuis kunnen logeren. Er is psychologische begeleiding, ook dat is geweldig. Kinderen moeten de liefde en warmte voelen van hun ouders. Mijn kleindochter en haar man vertellen aan hun kind wat er gebeurt in het ziekenhuis. Ze leggen alles uit. Het meisje blijft daardoor evenwichtig.
Niet altijd doen de kinderen wat de ouders willen. Maar gemiddeld kan ik dankbaar zijn dat mijn kinderen zich goed hebben gedragen. In mijn jeugd was mijn vader ouderling, net als ik later. In die tijd mocht je niet naar de kermis, want dan kreeg mijn vader op zijn kop in de kerkenraad. Dat was een goed argument voor ons, maar we gingen toch natuurlijk.
De liefde is het belangrijkste
Mijn zoon Coen kwam een keer ’s nachts om vier uur thuis, hij was naar de Zeedijk geweest met vrienden. Op die leeftijd mocht hij dat nog niet. Ik gaf hem een stevige preek: zijn moeder had er wakker van gelegen. Coen zei toen: “Pap, ik had een geloofsgesprek”. Dan heb je even geen antwoord meer. Hij werd later dominee. Bij opvoeden is de liefde het belangrijkste. Dat je een gezinnetje bouwt dat er voor elkaar is. Dat gaat met vallen en opstaan. Ik was veel weg ’s avonds, dus mijn vrouw Ineke deed veel aan de opvoeding. Vanaf dat de kindjes uit school kwamen, was zij er voor hen. Soms kort, soms lang, maar ze was er. Ik heb er geen schuldgevoel over dat ik weinig thuis was. Ik voelde mijn maatschappelijke verplichting. En gelukkig is de band met mijn kinderen heel goed. Misschien zou ik meer tijd voor hen vrijmaken als ik het over moest doen.
Ik heb jaren in de kerkenraad gezeten, ben er voorzitter geweest. Momenteel is er veel discussie in onze gemeente over vrouwelijke ambtsdragers. Er zijn voor- en tegenstanders. We maken nu geen keus, we gaan door zoals we het altijd deden. We hebben de luxe dat we nog mannelijke ambtsdragers kunnen krijgen. Tegen de tijd dat erover gestemd moet worden, stem ik vóór de mogelijkheid dat ook vrouwen dominee en ambtsdrager kunnen worden. Als een vrouw de gave en de wil van God krijgt om dominee te worden en ze heeft theologie gestudeerd, dan mag dat wat mij betreft.
Ouder worden vind ik mooi. Ik krijg de kracht. Ik heb het wel druk, maar ik maak me nooit druk. Chagrijnig ben ik bijna nooit. Het is fijn dat ik mijn eigen tijd kan indelen en meer zorg en aandacht aan mijn broer en zussen, kinderen, de maatschappij en de buren kan geven.
Koester je vrienden
Wat ik mijn kleinkinderen adviseer? Dat het geloof belangrijk is en rust geeft. Focus niet alleen op geld en luxe. Zie de waarde van het leven en koester je vrienden. Ik probeer een voorbeeld te zijn en het gesprek aan te gaan als dat te pas komt. Mijn advies is ook: ga sporten. Ik had het overdag druk, maar iedere dinsdagmiddag ging ik tennissen. Dat zorgde voor ontspanning en werkte voor mij uitstekend. Er zijn momenteel veel mensen met burn-out. Sport helpt om je hoofd leeg te maken.
Nadat ik een nieuwe knie had gekregen, hoopte ik dat ik weer zou kunnen tennissen. Helaas werkt het niet zoals gehoopt en lukt dat niet meer. Dat vond ik moeilijk. Maar ik ben gaan schaken. Dat deed ik in mijn jeugd en kan ik zittend doen, via de computer met mijn vriend Henk die MS heeft en zelf niet meer het huis uit kan.
Je wordt niet alleen door toeval bepaald, het is niet alleen maar geluk in het leven, je moet er zelf iets aan doen om je leven in beweging te houden.
WIJS! Foto’s Ilvy Njiokiktjien
Dit interview met Cees Legemaate maakt deel uit van de fototentoonstelling WIJS! Fotografie Ilvy Njiokiktjien. Bijbels Museum laat in WIJS! ouderen zelf aan het woord en draagt, met de foto’s van Ilvy Njiokiktjien, bij aan een positief en veelzijdig beeld van oud zijn en oud worden.
